Ερώτηση:

Αγαπητέ e-lawyer

α) Μπορείς να διευκρινίσεις τι ακριβώς προβλέπει ο νόμος για το σύμφωνο (3719/2008) ως προς τα παιδιά του ζευγαριού, την τεκνοθεσία και την γονική μέριμνα;

β) Επίσης, τι σημαίνει για gay, λεσβίες και bi το άρθρο 23 παρ.1 που τροποποιεί τον Ποινικό Κώδικα;

γ) Τέλος, δεν είναι αντισυνταγματικό να αποκλείονται τα ομόφυλα ζευγάρια, με βάση την αρχή της ισότητας απέναντι στο νόμο (άρθρο 4 παρ. 1 Συντάγματος); Πώς μπορεί να κινηθεί κανείς για να κηρυχθεί αντισυνταγματικός ένας νόμος;

Ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για τις διευκρινίσεις

Θέμης Κατσαγιάννης

Aπάντηση:

α. Ως προς το θέμα των παιδιών, της τεκνοθεσίας και τη γονική μέριμνα.

Ο Ν.3179/2008 προβλέπει ότι δεν προβλέπεται από κοινού τεκνοθεσία του ζεύγους που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης. Η από κοινού τεκνοθεσία παραμένει αποκλειστικό προνόμιο των συζύγων.

Γενικότερα, για τα παιδιά που θα γεννηθούν στο πλαίσιο της συμβίωσης ζευγαριού που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης προβλέπεται:

1. ότι τεκμαίρεται πως πατέρας του παιδιού είναι ο άνδρας με τον οποίο η μητέρα έχει συνάψει σύμφωνο, ακόμη κι αν το παιδί γεννήθηκε τριακόσιες μέρες μετά την τυχόν λύση του συμφώνου. Εννοείται ότι το τεκμήριο αυτό δεν είναι «αμάχητο», αλλά ανατρέπεται δικαστικά.

2. ότι το επώνυμο των παιδιών είναι αυτό που το ζευγάρι θα δηλώσει κατά τη σύναψη του συμφώνου ή με μεταγενέστερο έγγραφο πριν από τη γέννηση του πρώτου παιδιού. Το επώνυμο θα είναι κοινό για όλα τα παιδιά του ζεύγους.

3. ότι η γονική μέριμνα παιδιών που γεννήθηκαν στο πλαίσιο συμβίωσης ατόμων που έχουν συνάψει σύμφωνο ανήκει και στους δύο γονείς και ασκείται από κοινού. Στο θέμα της γονικής μέριμνας υπάρχει πλήρης εξίσωση των δικαιωμάτων των συμβιούντων με αυτά που προβλέπει ο νόμος για τους συζύγους.

β. Ως προς την τροποποίηση του άρθρου 79 παρ. 3 του Ποινικού Κώδικα:

Γενικά το άρθρο 79 προβλέπει τους κανόνες με τους οποίους το δικαστήριο θα υπολογίσει («επιμετρήσει») την ποινή με την οποία θα καταδικαστεί ένας ένοχος. Όπως είναι γνωστό, η νομοθεσία προβλέπει «πλαίσια» ποινών (λ.χ. φυλάκιση από Χ έως Ψ μήνες ή πρόστιμο από Υ έως Ψ ευρώ), γι' αυτό έργο του δικαστή είναι να επιμετρήσει την ποινή λαμβάνοντας υπόψη την κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Ένα βασικό κριτήριο είναι η προσωπικότητα του δράστη. Για την εκτίμηση της προσωπικότητας του δράστη, όπως αναφέρει ο νόμος «το δικαστήριο σταθμίζει ιδίως τον βαθμό της εγκληματικής διάθεσης που εκδήλωσε ο υπαίτιος κατά την πράξη. Για να τον διαγνώσει με ακρίβεια εξετάζει: α) τα αίτια που τον ώθησαν στην εκτέλεση του εγκλήματος, την αφορμή που του δόθηκε και τον σκοπό που επιδίωξε, β) τον χαρακτήρα του και το βαθμό ανάπτυξής του, γ) τις ατομικές και κοινωνικές περιστάσεις και την προηγούμενη ζωή του, δ) την διαγωγή του κατά την διάρκεια της πράξης και μετά την πράξη, ιδίως τη μετάνοια που επέδειξε και την προθυμία του να επανορθώσει τις συνέπειες της πράξης του".

Σε αυτά τα κριτήρια που οφείλει να λάβει υπόψη ο δικαστής, όταν ήδη υπάρχει ένοχος για κάποιο υφιστάμενο αδίκημα, προστέθηκαν με το Ν.3179/2008 και ότι «η τέλεση της πράξης από μίσος εθνικό, φυλετικό, θρησκευτικό ή μίσος λόγω διαφορετικού γενετήσιου προσανατολισμού κατά του παθόντος συνιστά επιβαρυντική περίσταση». Δηλαδή, αν ο δράστης τέλεσε ένα οποιοδήποτε αδίκημα, λόγω του ότι το θύμα είχε διαφορετικό γενετήσιο προσανατολισμό από τον ίδιο, το στοιχείο αυτό επιβαρύνει την ποινή που θα 'πρέπε να επιμετρηθεί. Με λίγα λόγια, δεν προβλέπεται κάποιο νέο «αδίκημα» που προστατεύει τους lgbt, αλλά τα ήδη υπάρχοντα αδικήματα, όταν τελούνται λόγω του διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού του θύματος, τότε τιμωρούνται βαρύτερα από ό,τι αν δεν υπήρχε αυτή η ετερότητα.

γ. Ως προς την αντισυνταγματικότητα του Ν.3179/2008 που προβλέπει το σύμφωνο συμβίωσης μόνο για τα ετερόφυλα ζευγάρια

Η Εθνική Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ήδη γνωμοδοτήσει ότι ο συγκεκριμένος αποκλεισμός προσβάλλει όχι μόνο το Σύνταγμα, αλλά και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συγκεκριμένα, ο σχετικός αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών παραβιάζει το άρθρο 8 (σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής) σε συνδυασμό με το άρθρο 14 (απαγόρευση των αθέμιτων διακρίσεων λόγω φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού) της ΕΣΔΑ, όπως γνωμοδότησε η Επιτροπή.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει συνταγματικό δικαστήριο, ώστε να κηρυχθεί αντισυνταγματικός ο νόμος. Η Ελλάδα είναι όμως μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, έχοντας υπογράψει την παραπάνω Σύμβαση, η τήρηση της οποίας έχει ανατεθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σύμφωνα με τη Σύμβαση, κάθε πολίτης μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο αυτό, εφόσον παραβιάζεται ένα από τα δικαιώματα που προβλέπει η Σύμβαση (εδώ παραβιάζεται το άρθρο 8 και το άρθρο 14), εφόσον έχει εξαντλήσει τα εσωτερικά ένδικα μέσα κι εφόσον δεν έχουν παρέλθει έξι μήνες από την παράβαση. Στην Ελλάδα, όπως είπαμε, δεν υπάρχουν «εσωτερικά ένδικα μέσα», ελλείψει συνταγματικού δικαστηρίου. Επιπλέον, οι συμβολαιογράφοι, κατά την κρατούσα άποψη, δεν εκδίδουν διοικητικές πράξεις, ώστε να απορριφθεί το αίτημα ενός ζευγαριού και να προσβληθεί η απόφαση στο Συμβούλιο της Επικρατείας λόγω αντισυνταγματικότητας.

Συνεπώς, δύο ενδιαφερόμενοι που θα επιθυμούσαν να συνάψουν σύμφωνο συμβίωσης, αλλά τους το απαγορεύει ο νόμος επειδή είναι ομόφυλοι, έχουν την δυνατότητα εντός ενός εξαμήνου από την θέση σε ισχύ του Ν.3179/2008 να προσφύγουν κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ζητώντας την καταδίκη της χώρας για την παραβίαση των άρθρων 8 και 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης.