www.enet.gr/?i=news.el.texnes&id=185313


Έντυπη Έκδοση Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 21 Ιουλίου 2010

«Αρμένισμα» κόντρα στον μικροαστισμό
Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ
Το «Αρμένισμα» του Μένη Κουμανταρέα ήταν ένα βλάσφημο και αιρετικό βιβλίο για τη χρονιά που εκδόθηκε, το 1967, μ' όλες τις μηχανές της απριλιανής χούντας αναμμένες.

Ο Μένης Κουμανταρέας παραδέχεται ότι η δικτατορία τον βοήθησε να συνειδητοποιηθεί πολιτικά
Και παραμένει ακόμη, γιατί το ένα από τρία διηγήματα που το αποτελούν, οι «Γάμοι του Σπόρου και της Ποππαίας», αναφέρονται με άμεσο τρόπο στην ομοφυλοφιλία. Βασίζονται σ' ένα ρωμαϊκό επεισόδιο, το οποίο αφηγείται ο Οβίδιος, με πρωταγωνιστές τον Νέρωνα και τον δούλο του, Σπόρο. Ο Μένης Κουμανταρέας το μεταφέρει στη δεκαετία του '60, αντικαθιστώντας τα οβιδιακά πρόσωπα μ' έναν πλούσιο Αθηναίο και ένα λαϊκό όμορφο αγόρι.

Το βιβλίο, μια ευθεία κριτική στον μικροαστισμό, τιμήθηκε με το Β' Κρατικό Βραβείο Διηγήματος και εξαιτίας του ο τότε 36χρονος συγγραφέας οδηγήθηκε στο δικαστήριο, όπου τελικώς αθωώθηκε, με την κατηγορία ότι το περιεχόμενο της συλλογής ήταν άσεμνο. «Μολονότι βραβευμένο το δεύτερο βιβλίο μου, δικάστηκε επί χούντας τέσσερις φορές», μας είχε εξομολογηθεί για την οξύμωρη αντίδραση των συνταγματαρχών, απέναντι στο φαινόμενο Μένης Κουμανταρέας. Εδώ να μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε ότι με τον νόμο περί ασέμνων είχαν μηνυθεί το «Εγώ ειμί κύριος ο θεός σου» του Νίκου Κάσδαγλη (1928 - 2009), καθώς και το «Σώμα» και τα «Καλιαρντά» του Ηλία Πετρόπουλου (1928 - 2003). Το «Αρμένισμα», το οποίο είχε εκδοθεί από τον «Κέδρο» της Νανάς Καλλιανέση, κατόπιν σύστασης του Στρατή Τσίρκα, επανακυκλοφορεί αυτές τις ημέρες από τον ίδιο εκδοτικό οίκο.

Στο ομότιτλο διήγημα, ο αναγνώστης μεταφέρεται στις παραμονές της Μικρασιατικής Καταστροφής: ένα ελληνικό καράβι κουβαλά ένα φορτίο άρρωστων προσφύγων Αρμένηδων, με προορισμό τον Πειραιά. Η «Μέρα του 1638», ένα Ελληνάκι κι ένα Τουρκάκι συναντώνται στην Κωνσταντινούπολη του 1638, υπό τον σουλτάνο Μουράτ Δ'.

«Και μόνο από αντίδραση απέναντι στην οικογένειά μου δεν υπήρξα ποτέ δεξιός. Πολιτική συνείδηση απέκτησα γύρω στα σαράντα, την περίοδο της δικτατορίας. Τότε ήταν η πρώτη φορά που ανακατεύτηκα με τα κοινά συμμετέχοντας στα «Δεκαοχτώ κείμενα», ενώ η δίκη μου για το «Αρμένισμα» έλαβε αντιστασιακές διαστάσεις. Στο τέλος της χούντας έμαθα πως μου είχαν στερήσει και το διαβατήριο...», είχε περιγράψει την πολιτική του συνειδητοποίηση ο Μένης Κουμανταρέας.

Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία του συγγραφέα, η οποία έχει τη μορφή επιστολής αναγνώστη, στον τόμο «Το χρονικό του "Κέδρου". 1954 - 2004», που επιμελήθηκε η Νινέττα Μακρυνικόλα. Στο παλαιό βιβλιοπωλείο του «Κέδρου», στον αριθμό 44 της οδού Πανεπιστημίου -με τον Κώστα Βάρναλη καθισμένο σ' ένα σκαμνί κοντά στη βιτρίνα-, θυμόταν ότι έμπαινε στις μύτες των ποδιών, «μην τυχόν και ταράξω την κατανυκτική ατμόσφαιρα του βιβλιοπωλείου ή μήπως στιγματιστώ κι εγώ από την Ασφάλεια ότι συμμετέχω σε "παράνομες τρομοκρατικές ενέργειες εναντίον του καθεστώτος"».

Μετά τη χιονοστιβάδα -όπως τη χαρακτηρίζει- των «Δεκαοχτώ Κειμένων», των «Νέων Κειμένων» και του περιοδικού «Συνέχεια», «έκανε το καζάνι που έβραζε να ξεχειλίσει. Ανακρίσεις, συλλήψεις -ανάμεσα στις οποίες και της εκδότριας-, αλλά τα αντίτυπα έφευγαν σαν το ψωμί. Ημασταν όλοι ξεσηκωμένοι, κι εγώ, μαζί με κάποιο φόβο, αισθανόμουν υπερήφανος, που έστω και ως πελάτης ένιωθα μέλος του πληρώματός σας. Οδυνηρές, μα αξέχαστες μέρες».

Το «Αρμένισμα» προέρχεται από τις εποχές που ακόμη οι συγγραφείς έγραφαν ιστορία... *